Maria wist wat Kerst wèl inhield… door David Heek

De meeste mensen voelen, denk ik, al snel aan dat het bijbelse Kerstverhaal niet draait om gezelligheid en kalkoen, konijn of varkenshaas met pepersaus. Al was het alleen maar omdat Jozef en Maria allesbehalve aan een vette, gedekte tafel konden aanschuiven. Ook was er geen gezellig en huiselijk kraamfeest. Meer dan een groep herders hebben ze niet gezien rond de feestwieg, eh, voerbak (of broodbak).

(Mijn ongevraagde advies daarom aan gelovigen: als je goed en uitgebreid met familie en vrienden gaat eten, lees daar dan niet het Kerstverhaal bij. Je voelt je zo rot en schuldig als wat, als je dat verhaal dan serieus neemt. Vier dan gewoon 25 december zoals het ooit bedoeld is. Als een zonnewendefeest: de dagen worden weer langer. Vier het universele feest van het licht. (En daar kun je vast ook wel een bijbeltekst bij vinden, lijkt me.) En lees dan op een ander moment in het jaar het kerstverhaal. Dan heb je geen last van de westerse coca cola- en feel good-romantiek er om heen. En wees gerust: nergens in de bijbel worden gelovigen opgeroepen om de geboorte van Jezus te herdenken of te vieren. Dus 25 december zonder Kerstverhaal + lekker eten? Prima. Hoef je ook geen vrome smoesjes te bedenken om Kerst toch uitgebreid te kunnen vieren…)

Hipster kerststal

Waar gaat het verhaal dan wel over? En op welke manier kan Kerst ook in onze tijd weer relevantie en betekenis krijgen?

Die herders en hun verhaal

Jezus wordt geboren in een klein plaatsje in Zuid-Israël: Betlehem. Waarschijnlijk niet in een stal, maar in de onderverdieping van een huisje van familie die in de haast omgevormd was tot kraamkamer. In zo’n onderverdieping liepen beesten rond, en stonden voer- of broodbakken. In een van die bakken werd baby Joshua (veel bekender geworden door de Griekse vertaling: Jezus) gelegd. Verderop in de polder hielden herders de wacht over hun kudde. En dan gebeurt dit:

Opeens stond er een engel van de Heer bij hen en werden ze omgeven door het stralende licht van de Heer, zodat ze hevig schrokken. De engel zei tegen hen: ‘Wees niet bang, want ik kom jullie goed nieuws brengen, dat het hele volk met grote vreugde zal vervullen: vandaag is in de stad van David jullie redder geboren. Hij is de messias, de Heer. Dit zal voor jullie het teken zijn: jullie zullen een pasgeboren kind vinden dat in een doek gewikkeld in een voederbak ligt.
[De bijbel, Het evangelie volgens Lucas, hoofdstuk 2

En alsof één zo’n buitenaards wezen nog niet genoeg is, is er opeens sprake van een invasie:

En plotseling voegde zich bij de engel een groot hemels leger dat God prees met de woorden:
‘Eer aan God in de hoogste hemel
en vrede op aarde voor alle mensen die hij liefheeft.’

Wacht even…engelen?

Ja, ik heb ze nog nooit gezien. (Jij wel?) Maar ik zal je een verhaal vertellen. Geen bewijs ofzo. Wel een mooi verhaal.

Een paar jaar geleden sprak ik een keer op een donderdagavond in een gereformeerde kerk in Winsum. Dat ligt boven Groningen. Het ging over aanstekelijk en eigentijds kerk-zijn, weet ik nog. Een dag later kreeg ik een mailtje van een van de mensen uit de zaal, met de volgende inhoud (verkort):

‘David, bedankt voor gisteravond en blablabla, maar daarvoor mail ik je niet. Ik wil je namelijk iets vertellen. Ik zag tijdens je praatje namelijk twee engelen naast je staan: een links, een rechts van je. Ze waren allebei zeker 4 meter lang. Ik vroeg het ook aan de man naast mij, en hij zag ze ook. Ik wilde je daarmee bemoedigen en blablabla…’

Toen ik het mailtje gelezen had, dacht ik: ‘Ja daag, maak even iemand anders gek. Maar toen dacht ik: Hm, dit is een mail van een Groninger, en van iemand die lid is van een gereformeerde kerk. Kan het nog nuchterder? ;-) Dit was geen zweverig, raar groepje gelovigen.

Dus ik checken. Even de bijbel ingedoken, en wat vond ik? Ik las dat in de kleinste zaal in de tempel van Jeruzalem zogenaamde cherubs (engelen) van goud gemaakt moesten worden:

Salomo liet twee beelden van olijfhout maken voor de allerheiligste zaal. Het waren beelden van engelen met vleugels. De twee beelden waren op precies dezelfde manier gemaakt. Ze waren allebei 5 meter (in oude lengtemaat: 10 el) hoog en ze hadden allebei twee vleugels, die helemaal open waren.
[De bijbel, 1 Koningen, hoofdstuk 6 vers 23]

Absurd hè. Twee (!) engelen. En 1 el wordt ook wel berekend als ongeveer 42 centimeter. Dus: 10 X 42=420 centimeter=4,2 meter.

Nou ja, nogmaals… geen bewijs ofzo. Misschien wonen er gewoon hele maffe mensen in Groningen? ;-) Maar het blijft een mooi verhaal. Ik ben het, zoals je leest, nooit vergeten. Mijn vertrouwen in de oude teksten is er in ieder geval door toegenomen.

De kerstgedachte van de engelen

Terug naar die engelen in de polder van Betlehem. Wat hebben ze te zeggen? Twee dingen:

a. De joodse verwachting komt uit: de langverwachte messias (koning) is geboren. Elke jood wenste in de generatie geboren te zijn waarin dit zou gebeuren. Deze joodse herders krijgen het als eerste te horen. Geweldig nieuws voor Israël dus!

b. De wereld wordt hersteld. Het leger van engelen scandeert waarschijnlijk (dus ze zingen niet; het is geen gospelkoor. Een leger zingt over het algemeen niet): ‘Eer aan God…en vrede op aarde voor alle mensen die hij liefheeft.’ Een jood wist dat Israël niet voor zichzelf leefde, maar dat Israël een voorbeeld of een bron voor de hele wereld was. God had zich namelijk aan dat volk verbonden, via Abraham, Isaäk en Jakob. Zie de oerverhalen uit het eerste bijbelboek Genesis). Maar van de messias van Israël zou de hele wereld haar vruchten plukken.
Geweldig nieuws voor de hele wereld dus!

God ziet het uitschot

Een van de redenen waarom wij ons ongemakkelijk kunnen voelen wanneer we zowel uitgebreid zitten te eten als het kerstverhaal lezen, is dat we in dit verhaal lezen dat het herders zijn die het geweldige nieuws te horen krijgen. Niet de elite. Niet het koningshuis van toen: Herodes. Niet de kerk of de theologen van toen. Niet de rijken. Nee, weggehoonde herders (de vuilnismannen van toen) krijgen te horen dat de messias van Israël en de wereld in een voerbak ligt, terwijl zijn moeder een eenvoudig meisje is met een Noord-Israëlisch dialect. Een Gronings meisje, zeg maar. Niet uit de Randstad, praat geen abn.

Dat is Kerst. God pakt de kern van ons wereldprobleem aan: de oneerlijke verdeling van rijk en arm. En weet je, Maria wist dat. Want toen zij 3 maanden daarvóór bij haar oude nicht Elizabet hoorde dat het kind van Elizabet opsprong in haar buik bij het zien van Maria, maakte Maria dit lied (met extra aandacht voor het vetgedrukte):

‘Ik geef alle eer aan God.
Ik juich voor hem,
hij is mijn redder.
Hij koos mij uit,
mij, een heel gewoon meisje.
Nu zal iedereen over mij zeggen:
‘Zij is gezegend.’
Want God, die machtig is en heilig,
heeft iets geweldigs met mij gedaan.
Aan mensen die naar hem luisteren,
geeft hij zijn liefde, nu en altijd.
God heeft zijn kracht laten zien:
Trotse mensen jaagt hij weg,
en koningen pakt hij hun macht af.
Maar gewone mensen maakt hij belangrijk.
Arme mensen geeft hij veel,
maar rijke mensen krijgen niets.

God is zijn liefde voor Israël niet vergeten.
Daarom helpt hij zijn volk.
Dat had hij al beloofd aan onze voorouders,
aan Abraham en aan iedereen die na hem kwam.’
[De bijbel, Het evangelie volgens Lucas, hoofdstuk 1, vanaf vers 46]

Het is vechten voor vrede

Er was niet voor niets sprake van een léger engelen, denk ik. Geen gezellig clubje. Maar een leger. Hemelse soldaten.

Want het is hard vechten om de ongelijkheid in de wereld aan te pakken. Het is hard vechten om onszelf niet te wentelen in onze westerse rijkdom (die uiteraard ten koste gaat van anderen). Het is hard vechten om oog te hebben voor en te handelen voor de “herders” en andere achtergestelden en minderheden in onze maatschappij. De engelen geven God de eer, maar moeten wel aan de bak. Want echte vrede is niet zoet of romantisch. Voor echte vrede moet je vechten, en niet opgeven.

Voor je het weet zitten die rijke mensen met hun vrome, zoetige liedjes kerst te vieren aan hun uitpuilende eettafels. Dat kan de bedoeling van kerst niet zijn. Daar heb je ook geen God of engelen voor nodig. Maar om te doen wat God wil – vrede voor alle mensen op aarde – daar hebben we veel geloof en doorzettingsvermogen voor nodig.

Doe je mee? Hoe geef jij Kerst vorm? En dan bedoel ik echt niet alleen op 25 en 26 december. Zeuren over de invulling van die dagen vind ik niet interessant. Maar misschien levert deze blog wel iets creatiefs en passends bij Kerst op.

Wil je meer weten over de echte inhoud van het kerstfeest?
Onderweg naar kerst behandelt een aantal thema’s over de achtergronden en betekenis van kerst.
Heb je een vraag voor ons dan kan dat via het contactformulier.